Hoe Oss werd gezuiverd van criminaliteit door de burgemeester zonder lach

In dit artikel:

Jan Ploegmakers (geboren in Oss), ondernemer (medeoprichter van stoomkoekfabriek De Ster) en veteraan van de Rooms‑Katholieke Staatspartij, werd in 1932 op 53‑jarige leeftijd burgemeester van zijn geboorteplaats. Hij nam het ambt over in een stad die worstelde: de margarinefabrieken waren vertrokken naar Rotterdam, werkloosheid liep op en serious georganiseerde misdaad — de beruchte Bende van Oss — kreeg steeds meer grip. Op foto’s en in een bewaard Polygoonfilmje valt zijn strenge voorkomen op; feestelijke inhuldigingen toonden weinig vrolijkheid bij hem.

Na een gewelddadige roofmoord bij Oijen greep Ploegmakers hardhandig in. In een nachtelijke ontmoeting met de commandant van de marechaussee werden invallen gepland: Ploegmakers liet samen met zijn gemeentepolitie meerdere adressen doorzoeken en bij één huis werden twee mannen met natte schoenen en bebloede kleding gearresteerd. Deze aanhoudingen luidden uiteindelijk het einde in van de Bende van Oss.

Toch bleef erkenning uit. Tegenstanders beschuldigden Ploegmakers ervan de omvang van het probleem aanvankelijk te bagatelliseren, het geweld te hebben laten escaleren en zijn agenten van corruptie te verdenken — dat ze soms een oogje dichtknepen na een borrel. Toen de marechaussee ook vermeende corruptie binnen het gemeentehuis wilde onderzoeken, greep de katholieke minister van Justitie Goseling in en voorkwam een onderzoek; Goseling kreeg later kritiek van de Tweede Kamer.

De jaren als burgemeester eisten zijn tol: na acht intensieve jaren overleed Ploegmakers in januari 1941, 61 jaar oud. In Oss leeft zijn naam voort vooral in de straatnaam Burgemeester Ploegmakerslaan, terwijl zijn per definitie strenge aanpak en omstreden rol in de bestrijding van de Bende van Oss deel blijven uitmaken van zijn nalatenschap.